EPD: Discussie over privacy versus efficiency

EPD leeft niet meer, nu de patiënt nog?

Met het afschieten van de instelling van een landelijk EPD door de Eerste Kamer is de zorgsector weer (deels) terug bij af. Ruim 300 miljoen euro en tien jaar verder zijn we eigenlijk niets opgeschoten. Terwijl er juist in die zorg nog zoveel winst is te halen als het gaat om administratieve lastenvermindering. Leuk moment om eens te praten met Pieter Rahusen, Business Development Manager Healthcare bij Ricoh Nederland.

Door: John de Waard

Ricoh was onlangs aanwezig op de beurs Zorg & ICT, dé plaats als het gaat om noviteiten op het gebied van automatisering in de zorg. Dus dat zou toch de eerste plaats zijn om een landelijk EPD te verwachten. Maar voorlopig niet dus. Rahusen: ‘Maar dat is niet omdat de wil er niet is in de zorg. Die is er in principe echt wel, dat is ook wel gebleken uit een klein onderzoekje wat we hebben gedaan onder de bezoekers van die beurs. Daar bleek uit dat 86% van de ondervraagden papierloze oplossingen goed zou vinden voor de organisatie (en het milieu). Bijna de helft van die ondervraagden gaf daarentegen ook meteen aan dat digitalisering bij hun organisatie echt nog in de kinderschoenen staat.'

Dat geeft meteen het grootste probleem aan. Men onderkent weliswaar dat digitalisering goed zou zijn voor de efficiency binnen de zorginstelling. Maar aan de andere kant stelt men nog te vaak andere prioriteiten. Rahusen: ‘Daarom zou het juist goed zijn geweest als de politiek nu eens een knoop had doorgehakt en het landelijk EPD had toegelaten. En natuurlijk kan het best zo zijn dat er nog ‘hick-ups' zijn als het gaat om de bescherming van de medische gegevens in het kader van de Wet Bescherming Persoonsgegevens. Maar schieten we niet een beetje door? Wat we allemaal zo gewoon vinden in de financiële en bancaire markt, nagenoeg alles gaat daar tegenwoordig digitaal, is binnen de zorg ‘not done'. Je hele persoonlijke en zakelijke leven ligt zo ongeveer op internet voor het grijpen, maar nu is er ineens een enorme kloof te overbruggen. Terwijl in de zorg nu juist nog heel veel winst is te halen. Er wordt nog zoveel puur op papier gedaan, en ook als er al sprake is van digitalisering kan dat echt wel beter en efficiënter.'

Rahusen gaat verder: ‘Er wordt bijvoorbeeld ook best veel gebruik gemaakt van MFP's, de multi-functionals. Die kunnen scannen, kopiëren en printen. Die scanfunctie is vaak nog onderbenut. Laat staan de mogelijkheid om bijvoorbeeld direct vanaf de MFP naar een digitaal archief of EPD te scannen, zodat zo'n document ook beschikbaar is voor anderen die daar belang bij hebben.'

Wel beveiligd

En daar ligt dan blijkbaar volgens de Eerste Kamer meteen ook de zwakte. Zoals ze het verwoordde bij de argumenten om het EPD af te schieten: er is één voordeur en er zijn duizend achterdeuren. Maar Rahusen is het daar absoluut niet mee eens. ‘Daarmee wek je de suggestie dat het medisch dossier van iemand zo ongeveer in het openbaar op internet wordt gezet. Dat is natuurlijk verre van waar. Er is wel degelijk sprake van beveiliging van de documenten en toegangscontrole op de dossiers. Maar er moet nu eenmaal ook toegang kunnen worden verkregen door artsen aan de andere kant van het land indien dat is gewenst of zelfs noodzakelijk in geval van calamiteiten. Dus willen we aan de ene kant de patiënt maximale zorg verlenen moet het wat opener, maar de politiek wil aan de andere kant direct alle deuren dichttimmeren in het belang van diezelfde patiënt. Er is volgens mij ook gewoon veel koudwatervrees. Vergelijk het maar met de opkomst van het gebruik van de credit card op internet enkele jaren geleden. In het begin moesten veel mensen er niets van hebben, want het was absoluut niet veilig en criminelen zouden je kaalplukken, afijn, je kent die verhalen wel. Moet je nu eens kijken waar we staan. Hoeveel transacties vinden er niet plaats op internet met gebruik van de credit card? En natuurlijk is het inmiddels ook een stuk veiliger, dus dat is dan toch een mooi startpunt voor het landelijke EPD als het gaat om beveiliging? En waarom wordt bijvoorbeeld het Burger Service Nummer (BSN) niet gebruikt of het DigiD om het dossier te beveiligen? Digitale informatie is in ieder geval veel beter te beveiligen dan analoge. Weet iedere zorgmanager nu dan wel precies wat er met die papieren dossiers gebeurt? Dacht het niet.'

Kink in de kabel

Het zal duidelijk zijn, er is een flinke kink in de kabel gekomen nu het landelijke EPD niet doorgaat. Maar Rahusen is een optimist. ‘Er kan, ook zonder het EPD natuurlijk genoeg worden gedaan aan verbetering van de documentprocessen binnen de zorg. De vergrijzing van de bevolking en het verwachte beslag wat daardoor op diezelfde zorg zal worden gelegd in de nabije toekomst eist ook dat er efficiënter wordt omgegaan met mensen en middelen. Het is zaak dat deze zorginstellingen hun (documentgerelateerde) bedrijfsprocessen optimaliseren. Dat geeft op middellange termijn veel meer ruimte voor de échte zorg. Slim documentbeheer heeft nog een (te) lage prioriteit binnen de zorg. Dat gaat overigens wel veranderen. De nieuwe generatie werkers zal het al veel normaler vinden dat alle, of veel, informatie digitaal is, en blijft, en op die manier binnen de organisatie en tussen organisaties van de een naar de ander gaat. Zij zijn opgegroeid met allerlei digitale hulpmiddelen, zowel thuis als op het werk. Dus zij zullen er minder moeite mee hebben om de stap naar bijna puur digitaal te maken. Maar waarom is het nu zo moeilijk om er landelijke afspraken over te maken? Het is namelijk ook niet zo dat er helemaal niets gebeurt op dat gebied. Er zijn echt wel zorginstellingen mee bezig om iets als een EPD op te bouwen. Alleen de landelijke koppelingen zijn er (nog) niet, zodat informatie niet of in ieder geval niet makkelijk kan worden uitgewisseld. En het gaat zo gewoon veel te langzaam. Het is blijkbaar eerst nodig om binnen het management van zorginstellingen, maar eigenlijk nog veel meer binnen de politiek, Het Nieuwe Denken op het netvlies te krijgen, en dat moet dan worden gevolgd door Het Nieuwe Werken.'

Als het aan Rahusen en Ricoh ligt is het zaak om te beginnen bij het begin. En dat kan sneller dan menigeen denkt. ‘Stel je eens voor dat patiëntgegevens worden gedigitaliseerd op het moment dat die de volgende dag voor een afspraak bij een specialist in het ziekenhuis komt. Dat zou toch al een mooie start zijn? Direct de gegevens op de computer bij zowel de administratie als de specialist. Geen ontbrekende gegevens, geen dossier dat nog ergens bij een andere specialist op zijn bureau ligt. Klinkt heel simpel, en dat is het feitelijk ook, maar het gebeurt nog te weinig. Processen op orde hebben wil overigens niet per definitie zeggen dat je alles zelf moet doen. Sterker nog, er zijn veel zaken die ‘slechts' ondersteunend zijn aan het primaire proces, en dat is het verlenen van zorg. Er zijn weer ander specialisten, inderdaad, zoals wij, die ervoor kunnen zorgen dat je dat soort elementaire zaken snel geregeld kunt hebben aan de hand van zogenaamde Managed Document Services. Technologisch is er veel mogelijk, maar de zorg loopt vooralsnog achter op de ICT. Waar je binnen de échte zorg zoveel innovatie ziet, zie je bij de ondersteuning van die zorg nog weinig vooruitgang en heel veel traditie in het informatiebeheer. Met name in de informatieketen specialist-huisarts-apotheek-patiënt ligt men ver achterop bij andere onderdelen van de maatschappij, waar al veel meer digitaal wordt afgehandeld.'

Ook in andere delen van de wereld, zoals Amerika en dichter bij huis, Scandinavië, is men verder. Waarom daar wel dan? Rahusen: ‘Dat komt wellicht ook door de ‘claimcultuur' en de noodzaak om alles maar dan ook alles overal beschikbaar te hebben, zodat niemand kan zeggen dat hij of zij niet over de informatie had kunnen beschikken. En uiteraard ook door de geografische verspreiding van patiënt en zorgverlener in dergelijke landen. Maar hoe het ook zij, het kan dus wel. Het wordt hoog tijd dat Nederland ook de vervolgstappen in de patiëntlogistiek zet. Waar de patiënt is, moet in principe ook de informatie zijn; EPD of  geen EPD. De overheid zou een versneller daarin kunnen zijn, maar kiest blijkbaar voor een andere weg...'