Overheid gebaat bij sociale verbondenheid

Jean Tillie, hoogleraar Electorale Politiek: samenhang creëert betrokkenheid

Over sociaal kapitaal gesproken, naarmate mensen zich meer in sociaal goed onderhouden en onderbouwde netwerken bevinden, hoe beter een overheid functioneert. Jean Tillie: ‘Mensen voelen zich onafhankelijker van de overheid, zijn zelfverzekerder en dan blijkt uit onderzoek dat ze meer vertrouwen krijgen in een overheid. Daardoor kan die overheid beter functioneren: ze streven allemaal hetzelfde doel na. Samenhang creëert betrokkenheid.’Over sociaal kapitaal gesproken, naarmate mensen zich meer in sociaal goed onderhouden en onderbouwde netwerken bevinden, hoe beter een overheid functioneert. Jean Tillie: ‘Mensen voelen zich onafhankelijker van de overheid, zijn zelfverzekerder en dan blijkt uit onderzoek dat ze meer vertrouwen krijgen in een overheid. Daardoor kan die overheid beter functioneren: ze streven allemaal hetzelfde doel na. Samenhang creëert betrokkenheid.’

Verandering is van alle tijden
‘Verandering is niet nieuw’, aldus Tillie. ‘Het is van alle tijden. In de periode van de jaren ’60, ‘70 en ’80 zijn veel veranderingen gekomen. Mensen kiezen voortaan op andere gronden dan voorheen. Ze formuleren een mening, gebaseerd op wat er om hen heen gebeurt. Die keuze is niet meer vanzelfsprekend. De overheid komt onder druk qua aanzien. In de tijd erna worden burgers klanten en we krijgen te maken met een terugtrekkende overheid. Maar wat brengt ons dat? Een klimaatprobleem, een onderwijsprobleem en …’

Netwerken vallen uiteen
Door die terugtrekkende overheid die de burgers als individuele klant benadert, vallen sociale netwerken uiteen, ziet Tillie. ‘De samenleving is geen samenleving meer, maar een plek waar mensen min of meer toevallig samen leven. Ga maar eens na voor jezelf: hoeveel mensen zou je kunnen bellen als je in de problemen zit? Een handvol?’

Onzichtbare overheid
De (digitale) overheid wordt onzichtbaarder. Tillie: ‘Daarmee hangt innovatie in jouw omgeving en jouw leven af van het netwerk dat je zelf hebt opgebouwd. In de jaren ’70 was sprake van de opkomst van anarchisten: een groep mensen die daadwerkelijk vond dat we geen overheid meer nodig hadden. Inmiddels lijken we aardig die kant op te schuiven. We worden dus afhankelijker van onze sociale netwerken. Als er echter één ding moeilijk is, is het wel het opbouwen van sociale netwerken. Netwerken hangen samen met vertrouwen, maar vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Er is maar weinig nodig om het vertrouwen te ondermijnen. We moeten weer leren verbindingen te leggen tussen die inmiddels gefragmenteerde sociale netwerken. Daarmee worden netwerken stabieler en krijgen de mensen binnen die netwerken meer vertrouwen. Digitalisering leidt tot fragmentatie van netwerken: je ziet of spreekt steeds minder mensen ‘in het echt’. Daarmee wordt het netwerk zwakker, daarmee de hele samenhang in de maatschappij en dus ook de betrokkenheid. We moeten op zoek naar de balans tussen die digitale, onzichtbare overheid en onze sociale netwerken. Waarvan de overheid wel deel zou moeten uitmaken.’